• Felsefe, Tıp ve Tarih% 27indirim
    Felsefe, Tıp ve Tarih
    Felsefe, Tıp ve Tarih

Felsefe, Tıp ve Tarih

Tabakât Literatürü Üzerine Bir İnceleme

  • 28,00 TL20,44 TL

    hopi kampanyası
    1,02 Paracık
  • Tedarik Süresi 2 İş Günü
Felsefe, Tıp ve Tarih e-kitabı

Tabakât, İslâm geleneğinde sahâbe, tâbiîn, fakihler, sûfîler, filozoflar, tabipler, edip, şair ve sanatkârlar ile ayırıcı niteliklere sahip olan kişilerden söz eden bir telif türüdür. Bu gelenek içinde özel olarak filozofları/felsefî ilimlerle meşgul olan isimleri ihtiva eden eserler, sadece bu simaların hayatları ve eserleri hakkında bilgi vermekle kalmamakta, İslam medeniyetindeki felsefe tarihi tasavvurları ve felsefe/bilim algıları ile yazıldıkları dönemin sosyal, ekonomik, siyasî, kültürel, ilmî ve benzeri şartlarına dair de önemli unsurlar ihtiva etmektedir.

On bir makaleden oluşan Felsefe, Tıp ve Tarih: Tabakât Literatürü Üzerine Bir İnceleme başlıklı bu çalışmada ele alınan kaynakların bir kısmı tarih yazıcılığında müstakil bir tür olan “tabakât” kapsamına giren eserler olmasa da bunlar, İslâm felsefesi tarihi çalışmaları için vazgeçilemez kaynaklardır. Zira bunların içinde bilimlerin tarihi, milletlerin bilimlere katkısı, dinler ve mezhepler tarihini konu edinen kaynaklar da yer almaktadır. Bununla birlikte çalışmamızda incelenen kaynaklar arasında tabakât literatürüne dair eserler görece daha fazladır. Diğer yandan bu eserler, İslâm felsefesi tarihi yazıcılığının temel kaynakları olduğu gibi İslâm bilimler tarihi ve bilhassa İslâm tıp tarihiyle ilgili olarak da müracaat edilen başlıca eserlerdir. Çalışmanın amacı, İslâm felsefesi ve bilim tarihi araştırmaları için önemli bir başvuru kaynağı olan tabakât eserleri ve benzeri metinlerin daha yakından tanınmasını sağlamaktır.


Önsöz


Ülkemizde son yıllarda ilmî ve akademik çevrelerde İslâm düşüncesi ve bilim tarihine yönelik kayda değer bir ilgi artışının olduğu ve bu ilginin niteliksel ve niceliksel tezahürlerinin bulunduğu mezkur sahalarda çalışanlarca malumdur. Gerek tahkik ve çeviri yoluyla bu sahanın klasiklerinin ilk kez veya yeniden neşredilmesi ve gerekse tez, makale ve inceleme türü çalışmalardaki artış, alanın daha iyi tanınmasına vesile olan önemli ve sevindirici gelişmelerdir. Hatta bilimsel ve akademik anlamda Türkiye’deki İslâm ve İslâm medeniyeti araştırmalarının genelini dikkate aldığımızda, İslâm felsefesinin dinamik bir çalışma alanı olarak tebarüz ettiği görülmektedir. Söz konusu artışa rağmen özel olarak İslâm felsefesi ve genel olarak İslâm bilim tarihi yazıcılığının temel kaynaklarının, bu kaynakların genel özelliklerinin ve muhtevalarının incelendiği bütünlüklü, müstakil ve ayrıntılı çalışmalar, bildiğimiz kadarıyla, sadece Türkçede değil, diğer dillerde de henüz mevcut değildir. Dolayısıyla İslâm felsefesi ve İslâm bilim tarihi çalışanların, bu alanların temel tarih kaynakları hakkında doyurucu bilgiye ulaşabileceği bir araştırmanın olmayışı önemli bir eksiklik idi ve bir heyet tarafından hazırlanan bu kitap söz konusu açığı kapatmaya matuf bir gayretin ürünü olarak ortaya çıktı. Bu kitapta, İslâm felsefesinin ilk klasik dönemi olarak kabul edilen VIII-XIII. yüzyıl arasındaki süreçte yazılan felsefe-bilim tarihi kaynakları ve tabakat türü eserleri merkeze alınmış olup, sonraki dönemlerde bu çerçevede ortaya konan ürünler şimdilik kaydıyla kapsam dışında tutulmuştur. Kitap, İshâk b. Huneyn’in Târîhu’l-etıbbâ ve’l-felâsife’sinden Şehrezûrî’nin Nüzhetü’l-ervâh’ına kadar yazılmış felsefe-bilim tarihi ve tabakât kitaplarını içermektedir.

Bu çalışma matbu hale gelmeden önce uzun sayılabilecek bir düşünce ve hazırlık evresinden geçmiştir. Önce çalışmanın bu hâline yakın bir taslağı hazırlanmış ve daha sonra her başlığın birer sunumla takdim edilmesi planlanmıştır. Belirlenen konular, Nisan 2012-Şubat 2013 tarihleri arasında, Bilim ve Sanat Vakfı Medeniyet Araştırmaları Merkezi’nde gerçekleştirilen “Felsefî Açıdan Tabakât Literatürü” başlıklı toplantı serisinde sunulmuş, bunun akabinde sunum yapan arkadaşlarımız hazırladıkları makalelerle bu derleme yayının vücut bulmasını sağlamışlardır.

 

Kitaptaki makalelerin hazırlanmasında standart bir yapı ve içerik teklif edilmemiş olmakla birlikte şu hususlara dikkat edilmiştir:

 

• Müelliflerin hayatı, eserleri ve çevresi hakkındaki bilgilere yer verilmiş, çevresindeki isimlerle ve bilhassa filozof, mütekellim, sûfî gibi kişilerle ilişkisine işaret edilmiştir.

• Eserin ismi, yazara aidiyeti, neşirleri, çevirileri ve üzerine yapılan çalışmalarla ilgili bilgi verilmiştir.

• İlgili eserin içeriği özet olarak sunulmuş, müellifin içeriği neye göre belirlediği üzerinde durulmuş ve yazarın üslubu değerlendirilmiştir (mesela isimlerin künyeye göre mi, kronolojik olarak mı, bölgesel şekilde mi esere dâhil edildiği gibi özellikle bu sahadaki araştırmacılara kolaylık sağlayacak bilgilere yer verilmiştir).

• Müellifin kaynakları belirlenmiş, yazarın kullandığı kaynaklara atıf yapıp yapmadığına (özellikle sadece o eserde geçen kaynak adlarına) işaret edilmiştir.

• Felsefe tarihi ve hususen İslâm felsefesi açısından önemli/dikkat çekici bazı anekdotlar tahlil edilerek diğer tabakat kitaplarıyla karşılaştırılmıştır.

• Eserde geçen felsefe eğitimi ve felsefe tarihi ile ilgili kavramlara işaret edilmiş, belli dönemlere atıf yapılan kavram ve tabirler üzerinde durulmuş ve müellifin bunlara nasıl bir anlam verdiğine değinilmiştir (sabî, müteallim, kudemâ, muhdesûn, edip, âlim, felâsifetü’l-İslâm, felâsifetü’l-müslimîn vb.).

• Şehristânî gibi bazı müelliflerin yaptığı tasniflere ve Beyhâkî, İbn Ebî Usaybia ile Şehrezûrî gibi bazı müelliflerin belli akım ve gruplara ağırlık vermesinin sebepleri üzerinde özellikle durulmuştur.

• Makalelerin sonuna muhtelif ekler konulmuştur. Bu eklerde yer yer makalelere konu olan eserlerden çeviriler yapılmış ve eserlerde kendilerine müstakil başlık açılan ya da önemine binaen zikredilen isimlerin listeleri verilmiştir. İncelenen eserlerdeki isimlerle ilgili listeler verildiği için ayrıca kitabın sonuna bir dizin ilave edilmemiştir.

• Makalelerin kitaptaki sırası, konu edinilen eserlerin müelliflerinin vefat tarihlerine göre düzenlenmiştir.

• Yunanca isimlerin yazılışında, isimlerin Yunanca orijinallerine sadık kalarak sadece Türkçe transliterasyonu yapılmış; ancak Galen, Hipokrat, Pisagor, Sokrat, Öklid, Arşimet, Batlamyus gibi isimler Türkçede yer etmiş hâliyle bırakılmıştır.

• Yunanca isimlerin Arapça verisyonları listelerde muhafaza edilmiş, tespit ededbildiğimiz Yunanca orijinalleri parantez içinde verilmiştir.

 

On bir makaleden oluşan kitap, Felsefe, Tıp ve Tarih: Tabakât Literatürü Üzerine Bir İnceleme şeklinde isimlendirilmiştir. Esasen ele alınan kaynakların tümü tarih yazıcılığında müstakil bir tür olan “tabakât” kapsamına giren eserler değildir. Zira bunların içinde bilimlerin tarihi, milletlerin bilimlere katkısı, dinler ve mezhepler tarihini konu edinen kaynaklar da yer almakla birlikte tabakât literatürüne dair eserler görece daha fazladır. Diğer yandan bu eserler, İslâm felsefesi tarihi yazıcılığının temel kaynakları olduğu gibi İslâm ilimler tarihi ve bilhassa İslâm tıp tarihiyle ilgili olarak da müracaat edilen başlıca eserlerdir. Bu itibarla böyle bir başlığın daha kapsayıcı olduğu düşünülmüştür.

Bu çalışmanın hazırlanmasında çok sayıda arkadaşımın ve araştırmacı dostumun emeği olmuştur. Özellikle projenin mimarı olan ve başlıkların Bilim ve Sanat Vakfı Medeniyet Araştırmaları Merkezi’nde sunulması sürecini yürüten, bunun yanında kitabın tümünü okuyarak tashihlerde bulunan ve değerli katkılarını paylaşan kıymetli dostum M. Cüneyt Kaya’ya müteşekkir olduğumu ifade etmek istiyorum. Ayrıca yine sunum aşamasındaki yardımları için Metin Demir’e ve Medeniyet Araştırmaları Merkezi’ndeki tüm dostlarıma, bu çalışmadaki her bir makaleyi kaleme alan müelliflere ve Yunanca isimlerin yazımındaki destek ve teklifleri için Hümeyra Özturan'a teşekkür ediyorum. Nihayet yayın öncesi teklifleri ve yayın aşamasındaki katkıları sebebiyle değerli arkadaşım Semih Atiş’e ve Klasik Yayınları çalışanlarına müteşekkirim.

Muvaffakiyet Allah’tandır ve muhakkak O’nun yolu dosdoğrudur!

 

Mustakim Arıcı

Bağlarbaşı, Üsküdar

Ağustos 2014

Bu ürün için ilk yorumu siz yapın.